Przewodnik przesiewowy
Paczkolata: jak je obliczyć i kiedy uprawniają do badań przesiewowych w kierunku raka płuca
Paczkolata streszczają w jednej liczbie, ile ktoś wypalił w ciągu życia. Jak je obliczyć, co zrobić, gdy palenie zmieniało się na przestrzeni lat, i dlaczego to 20 paczkolat jest dziś liczbą, która ma największe znaczenie.
Darmowe narzędzie
Paczkolata
„Palę od 30 lat” znaczy co innego, gdy chodzi o pięć papierosów dziennie, a co innego, gdy o dwie paczki. Aby porównywać bardzo różne historie palenia, medycyna posługuje się jednostką, która łączy obie te rzeczy – ile i jak długo: paczkolatem. W wielu krajach ta sama miara funkcjonuje pod innymi nazwami, ale obliczenie jest zawsze takie samo.
Wzór na paczkolata
Amerykański Narodowy Instytut Raka (NCI) definiuje je jako liczbę paczek wypalanych dziennie pomnożoną przez liczbę lat palenia. Jedno paczkolato odpowiada paleniu jednej paczki dziennie przez rok albo dwóch paczek dziennie przez pół roku. Paczka referencyjna zawiera 20 papierosów, więc w praktyce: paczkolata = papierosy dziennie ÷ 20 × lata palenia.
Przykłady obliczania paczkolat
10 papierosów dziennie przez 20 lat
10 paczkolat
Pół paczki dziennie przez dwie dekady.
20 papierosów dziennie przez 20 lat
20 paczkolat
Dokładnie próg, którego używają dziś wytyczne dotyczące badań przesiewowych.
15 papierosów dziennie przez 30 lat
22,5 paczkolata
Palenie mniejszej liczby papierosów, ale dłużej, też się sumuje.
40 papierosów dziennie przez 15 lat
30 paczkolat
Dwie paczki dziennie bardzo szybko się kumulują.
Gdy palenie zmieniało się z biegiem lat
Prawie nikt nie pali tyle samo przez całe życie. Prawidłowo należy podzielić historię palenia na okresy o stałym poziomie, obliczyć paczkolata dla każdego z nich i je zsumować. Ktoś, kto palił 10 papierosów dziennie przez 10 lat (5 paczkolat), a potem 30 dziennie przez kolejne 10 (15 paczkolat), ma na koncie 20 paczkolat, nawet jeśli jego średnia „na oko” wydaje się mniejsza. Dlatego nasz kalkulator pozwala wpisać do trzech okresów.
Rzucenie palenia nie zeruje licznika
Paczkolata się kumulują: co wypalone, to wypalone. Po rzuceniu zmienia się natomiast liczba lat bez papierosa, a to ma znaczenie. Według amerykańskiego zespołu ekspertów, który ustala zalecenia dotyczące badań przesiewowych (USPSTF), ryzyko raka płuca rośnie wraz z ilością i czasem trwania palenia, a maleje w miarę upływu lat od jego rzucenia.
20 paczkolat a badania przesiewowe w kierunku raka płuca
Ta liczba zyskała tak duże znaczenie z powodu badań przesiewowych z użyciem niskodawkowej tomografii komputerowej (TK). W 2021 roku USPSTF rozszerzyła swoje kryteria: zaleca coroczną niskodawkową TK u dorosłych w wieku od 50 do 80 lat z historią palenia wynoszącą co najmniej 20 paczkolat, którzy palą obecnie lub rzucili palenie nie więcej niż 15 lat temu. Wcześniej wymagała 30 paczkolat i zaczynała od 55. roku życia.
Amerykańskie Towarzystwo Onkologiczne (ACS) poszło w 2023 roku o krok dalej: utrzymuje przedział wieku od 50 do 80 lat i próg 20 paczkolat, ale przestaje brać pod uwagę, ile lat temu ktoś rzucił palenie. Dla ACS były palacz z 20 paczkolatami pozostaje kandydatem do badania, nawet jeśli rzucił dwie dekady temu. Obie instytucje podkreślają, że decyzję o rozpoczęciu badań należy podjąć po rozmowie z lekarzem, bo badania przesiewowe mają też wady, takie jak wyniki fałszywie dodatnie.
Kryteria corocznych badań przesiewowych z użyciem niskodawkowej TK
Wiek
50–80 lat
Tak samo w USPSTF 2021 i ACS 2023.
Historia palenia
≥ 20 paczkolat
USPSTF obniżyła próg z 30 paczkolat obowiązujących w 2013 roku.
Lata od rzucenia palenia
≤ 15 (USPSTF)
ACS nie wyznacza limitu: byli palacze pozostają kandydatami do badania.
To wytyczne amerykańskie
Kryteria USPSTF i ACS są cytowane najczęściej, ale każdy kraj organizuje badania przesiewowe po swojemu, a w wielu nie ma jeszcze programu populacyjnego. Jeśli spełniasz kryteria, warto porozmawiać o tym z lekarzem rodzinnym lub pulmonologiem, by dowiedzieć się, co jest dostępne tam, gdzie mieszkasz.
A e-papierosy, cygara lub fajka?
Paczkolata zaprojektowano z myślą o papierosach. Nie istnieje zwalidowany przelicznik, który pozwalałby zamienić na paczkolata używanie e-papierosów, cygar czy fajki, dlatego nasz kalkulator go nie wymyśla. Jeśli oprócz papierosów używasz innych wyrobów tytoniowych lub nikotynowych, powiedz o tym lekarzowi wprost: to cenna informacja, nawet jeśli nie mieści się we wzorze.
Źródła
- National Cancer Institute. NCI Dictionary of Cancer Terms: pack year.
- US Preventive Services Task Force (2021). Screening for Lung Cancer: Recommendation Statement. JAMA 325(10):962-970.
- US Preventive Services Task Force. Lung Cancer: Screening (rekomendacja końcowa, 2021).
- Wolf AMD, Oeffinger KC, Shih TY, et al. (2024). Screening for lung cancer: 2023 guideline update from the American Cancer Society. CA Cancer J Clin 74(1):50-81.
