Pediatri
Prematüre bebekte düzeltilmiş yaş hesaplama: nasıl yapılır, ne işe yarar, ne zamana kadar kullanılır
Prematüre bir bebeğin iki yaşı vardır: takvimin gösterdiği ve gelişiminin gösterdiği. Amerikan Pediatri Akademisi'ne göre düzeltilmiş yaş nasıl hesaplanır, postmenstrüel yaştan farkı nedir ve aşılarda neden düzeltme yapılmaz.
Ücretsiz araç
Prematüre Bebekte Düzeltilmiş Yaş
Bir bebek erken doğduğunda aile hastaneden önemli iki tarihle ayrılır: bebeğin doğduğu gün ve doğması gereken gün. Amerikan Pediatri Akademisi (AAP), gelişimi değerlendirirken ikisinin birlikte göz önünde tutulmasını ister; çünkü sekiz hafta erken gelen bir bebek, aynı gün miadında doğmuş bir bebekle aynı olgunlaşma haftalarını geçirmemiştir. Takvim yaşını düzeltilmiş yaşa dönüştüren şey, işte bu iki tarih arasındaki farktır.
Düzeltilmiş yaş nedir?
Düzeltilmiş yaş, bebeğin yaşı doğduğu günden değil de tahmini doğum tarihinden itibaren sayılsaydı sahip olacağı yaştır. İngilizcede “adjusted age” olarak da geçer; aynı kavramın başka bir adıdır. AAP bu tanımı 2004'te perinatal dönemin diğer yaş kavramlarıyla birlikte yaptı; amaç, çocuk doktorlarının, neonatologların ve araştırmacıların aynı şey için farklı terimler kullanmasına son vermekti.
Hesap basit bir çıkarma işlemidir. Bebeğin hafta cinsinden gerçek yaşı (doğumdan bu yana geçen haftalar) alınır ve 40. haftaya ulaşmasına kalan haftalar bundan çıkarılır. AAP'nin kendi örneği şöyle: 32. haftada doğan bir bebek 8 hafta erken gelmiştir. 4 aylık olduğunda (16 hafta) düzeltilmiş yaşı 2 ay olur ve ondan beklenen, 4 aylık değil, miadında doğmuş 2 aylık bir bebeğin yaptıklarıdır.
Prematüre bir bebeğin dört yaşı
Gebelik yaşı
Doğumda
Doğum günü tamamlanmış gebelik haftası ve günü; örneğin 32+4.
Kronolojik yaş
Doğumdan itibaren
Gerçek takvim yaşı. Resmî belgelerde yazan ve aşı takviminde esas alınan yaştır.
Postmenstrüel yaş
Gebelik yaşı + kronolojik yaş
Bebek tahmini doğum tarihine henüz ulaşmamışken, özellikle yenidoğan yoğun bakım ünitesinde kullanılır.
Düzeltilmiş yaş
Kronolojik yaş − eksik haftalar
Tahmini doğum tarihinden itibaren sayılır. Gelişim ve büyüme değerlendirmesinde kullanılan yaştır.
Adım adım nasıl hesaplanır?
- Doğumdaki gebelik yaşını hafta ve gün olarak not edin (taburcu raporunda yazar).
- Bunu 40 haftadan çıkarın: sonuç, prematürite haftalarıdır. 33+4'te doğan bir bebek 6 hafta 3 gün erken gelmiştir.
- Doğumdan bugüne kadar geçen haftaları sayın: bu, kronolojik yaştır.
- Prematürite haftalarını kronolojik yaştan çıkarın. Geriye kalan, düzeltilmiş yaştır.
- Sonuç eksi çıkıyorsa bebek henüz tahmini doğum tarihine ulaşmamıştır: bu dönemde düzeltilmiş yaştan değil, postmenstrüel yaştan söz edilir.
Miat artık 39 hafta ise neden 40'tan çıkarılıyor?
AAP, bugün bir gebeliğin 39. haftada “tam miadında” kabul edildiğini hatırlatır; ancak düzeltilmiş yaş hesabı hâlâ tahmini doğum tarihinin referansı olan 40 hafta üzerinden yapılır. Bu bir çelişki değildir: miat, doğmanın ne zaman güvenli olduğunu anlatır; 40 hafta ise saymaya başlanan noktayı belirler.
Düzeltilmiş yaş ne için kullanılır (ve ne için kullanılmaz)?
Asıl kullanım alanı gelişimin değerlendirilmesidir. AAP'ye göre ilk iki yılda düzeltilmiş yaş, bebeğin başını tutmak, gülümsemek, dönmek gibi olağan gelişim basamaklarına ne zaman ulaşması gerektiği konusunda çok daha isabetli bir fikir verir. Takvim yaşına bakmak yersiz kaygılara yol açar; çünkü bebekten, rahim dışında yaşamadığı haftalara ait beceriler beklenir. Kilo ve boy için de durum aynıdır: DSÖ eğrilerinde kronolojik yaşa göre karşılaştırıldığında bebek yapay olarak geride görünür.
Aşılar gerçek yaşa göre yapılır
Düzeltilmiş yaş aşı takviminde uygulanmaz. AAP Enfeksiyon Hastalıkları Komitesi, tıbben stabil prematüre bebeklerin rutin aşıların tam dozlarını miadında doğan bebeklerle aynı kronolojik yaşta alması gerektiğini belirtir. Aşıları “düzeltmek için” ertelemek, bebeği riskin en yüksek olduğu dönemde korumasız bırakır.
Yaş düzeltmesi ne zamana kadar yapılır?
AAP, yaşamın ilk iki yılından söz eder: düzeltilmiş yaşı kullanmanın her gelişim basamağının ne zaman beklenmesi gerektiğini anlamaya yardım ettiği dönem budur. Çocuk büyüdükçe birkaç haftalık fark, toplam yaşının yanında giderek daha az önem taşır. Bebeğiniz çok erken doğduysa, onun özel durumunda düzeltmeye ne zamana kadar devam etmenin uygun olduğunu çocuk doktorunuz ya da yenidoğan izlem polikliniği size söyleyecektir.
DSÖ'ye göre prematürite kategorileri
Doğumdaki gebelik yaşı
Aşırı prematüre
< 28 hafta
Tahmini doğum tarihiyle arada 12 haftadan fazla fark vardır.
Çok prematüre
28 ila < 32 hafta
8 ila 12 haftalık düzeltme gerekir.
Orta veya geç prematüre
32 ila < 37 hafta
En fazla 8 haftalık düzeltme gerekir. 37. haftadan itibaren düzeltilecek bir şey yoktur.
Düzeltilmiş yaş hesaplayıcımız hesabı gün gün yapar: doğum tarihi ile gebelik haftası ve gününden yola çıkarak düzeltilmiş yaşı ay ve hafta olarak, tahmini doğum tarihini, postmenstrüel yaşı ve DSÖ kategorisini verir. Bebeğin kilosunu, boyunu veya baş çevresini DSÖ eğrileriyle karşılaştırmak isterseniz, 0-24 ay büyüme hesaplayıcısı gebelik haftasını girdiğinizde düzeltilmiş yaşı otomatik olarak uygular.
Kaynaklar
- American Academy of Pediatrics (HealthyChildren.org). Corrected Age For Preemies.
- Engle WA; AAP Committee on Fetus and Newborn (2004). Age terminology during the perinatal period. Pediatrics 114(5):1362-1364.
- Saari TN; AAP Committee on Infectious Diseases (2003). Immunization of preterm and low birth weight infants. Pediatrics 112(1):193-198.
- Dünya Sağlık Örgütü. Preterm birth (bilgi notu).
