Kalkulator Powierzchni Ciała (BSA)

Powierzchnia ciała (BSA) to szacowana całkowita zewnętrzna powierzchnia ciała, wyrażona w metrach kwadratowych (m²). Stosuje się ją w klinice, ponieważ niektóre parametry fizjologiczne — klasycznym przykładem jest rzut serca — lepiej odnoszą się do BSA niż do samej masy ciała. BSA jest standardową podstawą dawkowania większości cytostatyków (mg/m²), obliczania indeksu sercowego i niektórych dawek pediatrycznych. U 3613 dorosłych leczonych chemioterapią w Wielkiej Brytanii średnie BSA wynosiło 1,91 m² u mężczyzn i 1,71 m² u kobiet (Sacco et al., PLoS One 2010).

Formułę Du Bois (1916) wyprowadzono z pomiarów zaledwie dziewięciu osób, ale stała się wzorcem i to ją stosuje się w onkologii dorosłych. Formuła Mostellera (1987) jest ceniona za prostotę i u dorosłych o przeciętnej budowie daje niemal identyczne wyniki (1,82 wobec 1,81 m² dla 170 cm i 70 kg). U małych dzieci Du Bois zaniża powierzchnię ciała, a formuła Haycocka (1978), zweryfikowana od wcześniaków po dorosłych, jest dokładniejsza. W praktyce klinicznej najważniejsze jest konsekwentne stosowanie formuły wskazanej w protokole danej placówki.

Większość cytostatyków (związki platyny, taksany, antracykliny, fluorouracyl) dawkuje się w mg/m²: dawkę na m² mnoży się przez BSA pacjenta. Dawkowanie według BSA wprowadzono, aby na podstawie badań toksykologicznych na zwierzętach wyznaczać bezpieczne dawki początkowe w badaniach I fazy; jego związek z klirensem nerkowym i wątrobowym leków jest słaby (Sawyer i Ratain, Invest New Drugs 2001). Ograniczanie BSA do 2,0 m² u dużych pacjentów było częstą praktyką, ale wytyczne ASCO zalecają u dorosłych z otyłością pełne dawki według rzeczywistej masy ciała, ponieważ nie zwiększają one toksyczności (Griggs et al., J Clin Oncol 2012).

Nie ma „idealnej” wartości: BSA zależy od wzrostu i masy ciała. Dla orientacji: u 3613 dorosłych Brytyjczyków leczonych onkologicznie średnia wynosiła 1,91 m² u mężczyzn i 1,71 m² u kobiet (Sacco et al., 2010). Kalkulator pokazuje orientacyjną etykietę — niskie (< 1,5 m²), prawidłowe (1,5–2,2 m²) lub podwyższone (> 2,2 m²) — która nie jest progiem klinicznym; BSA interpretuje się zawsze w kontekście konkretnego zastosowania (dawka leku, indeks sercowy itp.).

Indeks sercowy (CI) = rzut serca (CO) / BSA. Odnosi rzut serca do wielkości ciała, co pozwala porównywać pacjentów. Prawidłowy CI wynosi 2,5–4,0 l/min/m². CI poniżej 2,2 l/min/m² wraz z hipotensją i objawami hipoperfuzji przemawia za wstrząsem kardiogennym; powyżej 4,0 może wskazywać na stany wysokiego rzutu (sepsa, nadczynność tarczycy). BSA służy też do wyrażania GFR na 1,73 m² oraz do indeksów hemodynamicznych, np. indeksu zużycia tlenu.

Poza chemioterapią BSA stosuje się m.in. do: (1) oceny czynności nerek — GFR wyraża się na 1,73 m² BSA, aby porównywać pacjentów; (2) obliczania indeksu sercowego — odnosi rzut serca do wielkości ciała; (3) dawkowania pediatrycznego — niektóre leki dawkuje się u dzieci na m²; (4) oceny oparzeń — ich rozległość podaje się jako odsetek BSA (reguła dziewiątek); (5) monitorowania hemodynamicznego — indeks zużycia tlenu, indeks pracy wyrzutowej lewej komory.