Klinik
Alveolo-arteriyel gradyan: oksijenlenmeyi oksijen değerinin ötesinde okumak
Normal bir oksijen değeri neden yine de bir akciğer sorununu gizleyebilir, alveoler gaz denklemi akciğeri diğer her şeyden nasıl ayırır ve beklenen gradyan neden yaşla birlikte yükselir.
Ücretsiz araç
Alveolo-arteriyel Gradyan
Oksijen değerinin yanıtlayamadığı soru
Kan gazı, arter kanındaki oksijen basıncını (PaO₂) verir. Düşük olduğunda hasta hipoksemiktir — ancak bu tek sayı nedenini söylemez. Tamamen sağlıklı akciğerlerle yüzeysel soluyan biri ile pulmoner embolisi olan biri, aynı düşük PaO₂ değerine bambaşka yollardan ulaşabilir.
Alveolo-arteriyel gradyan bu ikisini ayırır. Alveollerde bulunması gereken oksijeni, kana gerçekten geçen oksijenle karşılaştırır. Geniş bir fark akciğerin kendisini işaret eder; normal bir fark ise akciğerin oksijeni sorunsuz aktardığını ve sorunun daha öncede, ulaşan hava miktarında olduğunu söyler.
Hesaplama nasıl işler
Alveoler oksijen basıncı doğrudan ölçülmez, türetilir. Alveoler gaz denklemi bunu solunan oksijen fraksiyonundan, barometrik basınçtan, tam nemlendirilmiş havanın su buharı basıncından, ölçülen karbondioksitten ve solunum katsayısından tahmin eder.
Denkleme giren değerler
FiO₂
oda havasında 0,21
Solunan oksijen fraksiyonu. Ek oksijenle yükselir.
Barometrik basınç
760 mmHg
Deniz seviyesinde. Rakımla düşer, onunla birlikte alveoler oksijen de düşer.
Su buharı
47 mmHg
Hava alveollere tam nemlenmiş olarak ulaşır ve bu su oksijenin yerini alır.
PaCO₂
ölçülen
Karbondioksit alveoler alanı doldurur: ne kadar çoksa, oksijene o kadar az yer kalır.
Solunum katsayısı
0,8
Karışık beslenmede üretilen CO₂ ile tüketilen O₂ arasındaki olağan oran.
Gradyan bu durumda basitçe alveoler değerden ölçülen arteriyel değerin çıkarılmasıdır. Her şey bu girdilerin doğruluğuna bağlıdır: hasta oksijen alırken FiO₂'nin oda havası olarak girilmesi, hiçbir anlam taşımayan bir gradyan üretir.
Normal değer neden yaşa bağlıdır
Tek bir normal gradyan yoktur. Sağlıklı kişilerde on yıllar boyunca giderek genişler; çünkü ventilasyon ile perfüzyon arasındaki uyum daha az düzenli hâle gelir. Mellemgaard bunu 1966'da normal deneklerde ölçtü ve o günden beri yaşa bağımlılık yorumun bir parçasıdır.
Beklenen değer yıllarla yükselir
Hasta başında sık kullanılan bir tahmin (yaş + 10) ÷ 4'tür. Yirmi yaşında bu yaklaşık 7,5 mmHg, yetmiş yaşında yaklaşık 20 eder. Yetmiş yaşındaki birini genç erişkin eşiğiyle değerlendirmek, var olmayan bir akciğer sorunu üretir.
Geniş ya da normal gradyan neyi gösterir
Gradyanın değeri, düşük oksijenin nedenlerini farklı yanıtlar gerektiren iki gruba ayırmasındadır.
- Düşük oksijenle birlikte normal gradyan → akciğer oksijeni normal aktarıyor. Hipoventilasyon (sedasyon, opioidler, nöromusküler güçsüzlük) ya da yüksek rakımdaki gibi düşük solunan oksijen düşünülmelidir.
- Düşük oksijenle birlikte geniş gradyan → sorun akciğerde ya da içinden geçen dolaşımdadır: ventilasyon-perfüzyon uyumsuzluğu, şant veya difüzyon bozukluğu.
- Normal oksijenle birlikte geniş gradyan → kişi daha fazla soluyarak telafi ettiğinde ortaya çıkabilir. Normal PaO₂ bir bedelle satın alınmaktadır ve bunu fark etmek gerekir.
PaO₂/FiO₂ oranı ve ARDS dereceleri
Gradyan solunan oksijen fraksiyonuna duyarlıdır; bu da farklı oksijen ayarlarındaki hastaları karşılaştırmayı zorlaştırır. Bunun için PaO₂/FiO₂ oranı kullanılır. 2012'de yayımlanan akut solunum sıkıntısı sendromunun Berlin tanımının temelidir.
Berlin şiddet dereceleri
Hafif
200-300
mmHg cinsinden PaO₂/FiO₂, en az 5 cmH₂O PEEP veya CPAP ile.
Orta
100-200
Aynı ventilasyon koşulu.
Ağır
≤ 100
En ağır bant.
Tek başına bir oran ARDS tanısı koymaz
Berlin tanımı ayrıca bir hafta içinde akut başlangıç, görüntülemede iki taraflı opasiteler ve kalp yetmezliği veya sıvı yüklenmesiyle açıklanamayan solunum yetmezliği gerektirir. Sayı, dört ölçütten biridir; bütünü değil.
Sayının yanılttığı durumlar
- Yüksek rakımda barometrik basınç daha düşüktür, dolayısıyla alveoler oksijen de öyledir. Bogotá veya Meksiko'da 760 mmHg kullanmak gradyanı şişirir.
- Ek oksijen altında gradyan sağlıklı akciğerlerde bile genişler; PaO₂/FiO₂ oranı tam da bunun için vardır.
- Arteriyel yerine venöz örnek, hesabın tamamını geçersiz kılar.
- 0,8'lik solunum katsayısı karışık beslenmeyi ve kararlı bir durumu varsayar; bir yaklaşımdır, sabit değildir.
Klinik kullanım içindir, kendini değerlendirmek için değil
Bu hesaplama arteriyel kan gazı gerektirir ve klinik tabloyla birlikte yorumlanır. Sağlık profesyonelleri için bir araçtır; evde kendi solunumunuzu değerlendirmenin bir yolu değildir.
Kaynaklar
